Test "wstań z podłogi": jak zdolność wstania bez rąk przewiduje ryzyko śmierci

Czym jest test SRT i jak go wykonać?

Test "wstań z podłogi" (Sitting-Rising Test, SRT) opracował brazylijski kardiolog Claudio Gil Araújo. Z pozycji stojącej uczestnik siada na podłodze, zazwyczaj w siadzie skrzyżnym, a następnie wstaje — bez opierania się na rękach, kolanach, przedramionach ani bocznych krawędziach stopy. Każde użycie dodatkowego punktu podparcia obniża wynik o 1 punkt; każda utrata równowagi — o 0,5 punktu.

Maksymalny wynik wynosi 10 punktów: 5 za opuszczanie, 5 za wstawanie. Test trwa mniej niż minutę i nie wymaga żadnego sprzętu, trenera ani specjalnego pomieszczenia. Właśnie to połączenie — minimalne koszty pomiaru i wysoka wartość prognostyczna — sprawiło, że SRT stał się przedmiotem zainteresowania klinicznego.

Co wykazało pierwsze badanie Araújo (2012)?

W 2012 roku Araújo i współpracownicy opublikowali w European Journal of Preventive Cardiology wyniki badania kohortowego 2002 dorosłych w wieku 51–80 lat. Średni okres obserwacji wyniósł 6,3 roku, w tym czasie odnotowano 159 zgonów (7,9% próby).

Główny wynik: każde dodatkowe obniżenie sumarycznego wyniku SRT o 1 punkt wiązało się ze wzrostem ryzyka zgonu z wszystkich przyczyn o 21% — po korekcie o wiek, płeć i wskaźnik masy ciała. Uczestnicy z wynikiem poniżej 8 wykazywali 2–5 razy wyższą śmiertelność przez 6 lat w porównaniu z tymi, którzy uzyskali 8 i więcej.

Są to dane obserwacyjne z jednej kohorty, złożonej głównie z aktywnej fizycznie brazylijskiej populacji. Uogólnialność na inne grupy jest ograniczona.

Co wniosło badanie z 2025 roku?

W 2025 roku ta sama grupa opublikowała w European Journal of Preventive Cardiology rozszerzoną analizę. Próba wzrosła do 4282 uczestników (wiek 46–75 lat, 68% mężczyzn), mediana obserwacji wyniosła 12,3 roku — dwukrotnie dłużej niż w poprzedniej pracy. Po raz pierwszy analiza podzieliła śmiertelność według przyczyn: naturalna i sercowo-naczyniowa.

Śmiertelność według grup wynikowych:

• Maksymalny wynik (10): śmiertelność 3,7% przez cały okres obserwacji.
• Pośredni wynik (8): śmiertelność 11,1%.
• Minimalny wynik (0–4): śmiertelność 42,1%.

Porównanie grup skrajnych (0 punktów versus 5 punktów za wstanie): u osób, które nie mogły wstać bez podparcia, śmiertelność wyniosła 49,5% wobec 4,4% u tych z maksymalnym wynikiem za wstanie — różnica około 11-krotna.

Skorygowane współczynniki ryzyka (hazard ratio) dla najgorszej grupy w porównaniu z najlepszą: ryzyko zgonu z przyczyn naturalnych — HR 3,84 (95% CI 2,25–6,97); ryzyko zgonu sercowo-naczyniowego — HR 6,05 (95% CI 2,29–20,94). Zależność utrzymywała się po korekcie o wiek, płeć, BMI i zmienne kliniczne.

Co dokładnie mierzy ten test?

SRT angażuje jednocześnie cztery komponenty fizjologiczne, z których każdy — gdy ulega pogorszeniu — jest niezależnie związany ze zwiększoną śmiertelnością:

Siła mięśniowa kończyn dolnych i core

Wstanie z podłogi wymaga odpowiedniej siły prostowników biodra, mięśnia czworogłowego i mięśni core. Sarkopenia — postępująca utrata masy i siły mięśniowej — dwukrotnie zwiększa ryzyko zgonu według systematycznych przeglądów i bezpośrednio ogranicza zdolność wykonania testu bez dodatkowych punktów podparcia.

Elastyczność i mobilność stawów

Opuszczanie się w siad skrzyżny wymaga zewnętrznej rotacji bioder, zgięcia grzbietowego stawów skokowych i elastyczności odcinka lędźwiowego. Ograniczony zakres ruchu w tych obszarach zmusza do użycia ręki lub kolana jako punktu podparcia — i obniża wynik.

Równowaga i propriocepcja

Przechodzenie między pozycjami wymaga dynamicznej kontroli balansu. Obniżona wrażliwość proprioceptywna — typowa konsekwencja siedzącego trybu życia i szeregu chorób przewlekłych — odzwierciedla się w wyniku testu wcześniej, niż staje się zauważalna w codziennym życiu.

Kontrola masy ciała

Nadmierna masa ciała mechanicznie utrudnia opuszczanie się i wstawanie, obniżając wynik. Jednocześnie sama zależność SRT ze śmiertelnością w 2025 roku utrzymywała się po korekcie o BMI, co wskazuje: funkcjonalny komponent testu niesie informację prognostyczną niezależnie od masy ciała.