Bel-boy oranı: kardiyovasküler risk göstergesi

Neden VKİ tek başına yeterli değil?

Beden kitle indeksi kullanışlı bir popülasyon aracıdır; ancak yağ kütlesi ile kas kütlesini birbirinden ayırt edemez ve vücuttaki yağ dağılımını yansıtmaz. Aynı VKİ değerine sahip iki kişi, iç organlarda biriken ve metabolik ile kardiyovasküler riskle doğrudan ilişkili olan viseral yağ miktarı bakımından birbirinden önemli ölçüde farklılık gösterebilir.

Normal VKİ'ye karşın abdominal obezite — "dışarıdan ince, içten yağlı" (TOFI) fenotipi olarak da adlandırılır — standart antropometrik değerlendirmelerde sıklıkla gözden kaçar. BBO tam da bu noktada ek bilgi sunar: santral obezitenin vücut yapısına oranını doğrudan ölçer.

Bel-boy oranı nasıl hesaplanır?

BBO = bel çevresi (cm) ÷ boy (cm). Bel çevresi 82 cm ve boy 175 cm ise sonuç 82 / 175 = 0,47 olur — bu değer 0,5 eşiğinin altındadır. Bel çevresi, ayakta durur pozisyonda göbek hizasında, sakin bir nefes verişin sonunda ve mezura aşırı sıkıştırılmadan ölçülür.

0,5 değeri basit bir kuralı ifade eder: bel çevresi boyun yarısından az olmalıdır. VKİ'nin aksine bu eşik değeri cinsiyetten ve etnik kökenden bağımsızdır — erkekler ve kadınlar için, farklı popülasyonlarda eşit biçimde uygulanır.

Meta-analiz: BBO ölümle nasıl ilişkili?

Abdi Dezfouli ve ark. (International Journal of Obesity, 2023, PMID 37770574) 20 kohort çalışmasını kapsayan sistematik bir derleme ve meta-analiz gerçekleştirdi. Yüksek BBO grubunda düşük BBO grubuna kıyasla ölüm riski:

• Tüm nedenlere bağlı ölüm (kategorik): HR 1,23 (%95 GA 1,04–1,41)
• KVH'ye bağlı ölüm (kategorik): HR 1,39 (%95 GA 1,18–1,59)
• Tüm nedenlere bağlı ölüm (BBO'da 1 SMD artış başına): HR 1,16 (%95 GA 1,07–1,25)
• KVH'ye bağlı ölüm (BBO'da 1 SMD artış başına): HR 1,19 (%95 GA 1,07–1,31)

Yazarlar, BBO'nun klinik pratikte ölümü öngörmek için basit bir araç olarak kullanılabileceği sonucuna vardı. Önemli bir çekince: meta-analiz heterojen çalışmaları kapsıyordu ve BBO ile VKİ'yi öngörü gücü açısından doğrudan karşılaştırmadı.

NHANES: doğrusal olmayan ilişki ve 0,58 eşiği

Wang ve ark. (Frontiers in Nutrition, 2025, PMID 40860487), NHANES'ten (1999–2018) alınan 47 741 yetişkin katılımcının verilerini inceledi; ölümler Aralık 2019'a kadar ulusal kayıt verileriyle takip edildi. Ortanca takip süresi 9,16 yıldı.

Temel metodolojik yenilik, ilişkinin doğrusal olmayan yapısını ortaya koyan kısıtlı kübik spline analiziydi. Riskin keskin biçimde arttığı kırılma noktası BBO 0,58 olarak belirlendi. İlişki U-şeklindeydi: hem çok düşük (< 0,48) hem de çok yüksek BBO değerleri artmış ölüm oranıyla ilişkiliydi. En düşük risk bölgesi yaklaşık 0,48–0,58 olarak saptandı.

BBO ≥ 0,58 olan grupta referans gruba kıyasla:

• KVH'ye bağlı ölüm: HR 1,36
• Diyabete bağlı ölüm: HR 1,70
• Serebrovasküler hastalığa bağlı ölüm: HR 1,10

Yazarlar, son derece büyük örneklem nedeniyle %95 güven aralıklarının olağandışı biçimde dar çıktığını belirtti — bu, söz konusu örneklemdeki istatistiksel hassasiyetin bir artefaktıdır ve diğer popülasyonlara genellenebilirliğin kanıtı değildir.

BBO, VKİ'den daha mı iyi?

Patel ve ark. (PLoS ONE, 2025), 94 401 yetişkinden oluşan bir kohortta (ortanca yaş 67) 21 yıllık ortanca takip süresinde 48 323 ölümü kayıt altına alarak doğrudan bir karşılaştırma yaptı. BBO ≥ 0,55 ile BBO < 0,50 karşılaştırmasında ölüm riski:

• Kadınlar: HR 1,23 (%95 GA 1,17–1,29)
• Erkekler: HR 1,11 (%95 GA 1,06–1,17)

Ancak yazarlar, bu yaşlı kohort özelinde BBO'nun VKİ veya bel çevresini öngörü gücü bakımından belirgin biçimde geride bırakmadığı sonucuna ulaştı. BBO'nun asıl avantajı farklı bir boyuttadır: Park ve ark. (Diabetes, Obesity & Metabolism, 2026, PMID 41877357), tip 2 diyabetli 2 milyondan fazla hastayı inceleyerek BBO ≥ 0,5'in, standart bel çevresi ölçütlerine göre abdominal obezitesi olmayan hastalarda bile artmış kardiyovasküler ve ölüm riskini saptadığını gösterdi. Bu, VKİ ve standart bel çevresi eşiklerinin tanımlayamadığı bir gruptur.